Mental Processes as Expressed in Polish and Bulgarian Head-Related Idioms
Abstract
The analysis presents Polish and Bulgarian idioms which use the word “head” and describe selected mental processes (thinking, learning, understanding, memorizing, forgetting). The comparison of the bilingual material allows discussing similarities and differences between studied units on three levels: imagery, formal characteristics, and semantic content. Most of the analysed idioms refer to the metaphor of a head as container, which can be divided in four groups of idioms referring to: 1) brain malfunction; 2) missing a head or having one’s head replaced with a substitute of low value; 3) the processes of filling or emptying a head; 4) movements inside a head. Some of the formations that are similar in their imagery and formal characteristics vary on the semantic level. In some groups, there is also a visible disproportion, expressed in the lack of Bulgarian material of relationships acknowledged in the Polish material and vice versa, however those constitute a margin of excerpted units.
Original title in Polish: “Procesy mentalne w świetle polskich i bułgarskich frazeologizmów z komponentem 'głowa'.”
Keywords
Full Text:
PDF (Polish) (Język Polski)References
Andreychin & al. 2002: Andreychin, Lyubomir & al. Bulgarian Dictionary. Sofia: Nauka i izkustvo, 2002. [In Bulgarian: Андрейчин, Любомир & др. Български тълковен речник. София: Наука и изкуство, 2002.]
Cirlot 2007: Cirlot, Juan, Eduardo. A Dictionary of Symbols. Krakow: Znak, 2007. [In Polish: Cirlot, Juan, Eduardo. Słownik symboli. Kraków: Znak, 2007.]
Galanova 2016: Galanova, Mariya. “Head.” In Georgiev, Mincho, ed. Mythology of the Human Body. Anthropological Dictionary: 33–38. Sofia: Prof. Marin Drinov Publishing House of BAS Press & Sofia University Press, 2016. [In Bulgarian: Галанова, Мария. „Глава.“ В: Георгиев, Минчо, ред. Митология на човешкото тяло: aнтропологичен речник: 33–38. София: АИ Проф. Марин Дринов & УИ Св. Климент Охридски, 2016.]
Gordy 2010: Gordy, Miroslava. Somatic Phraseology of Modern Russian and Polish. Szczecin: volumina.pl, 2010. [In Russian: Горды, Мирослава. Соматическая фразеология современных русского и польского языков. Щецин: volumina.pl, 2010.]
Ivanova 1974: Ivanova, Kalina. Ways of Expressing Actions in Modern Bulgarian. Sofia: BAS Press, 1974. [In Bulgarian: Начин на глаголното действие в съвременния български език. София: БАН, 1974.]
Klosinska & Sobol & Stankiewicz 2005: Klosinska, Anna & Sobol, Elzbieta & Stankiewicz, Anna. The PWN Great Phraseological Dictionary with Proverbs. Warsaw: PWN, 2005. [In Polish: Kłosińska, Anna & Sobol, Elżbieta & Stankiewicz, Anna. Wielki słownik frazeologiczny PWN z przysłowiami. Warszawa: PWN, 2005.]
Kopalinski 1990: Kopalinski, Wladyslaw. Dictionary of Symbols. Warsaw: Wiedza Powszechna, 1990. [In Polish: Kopaliński, Władysław. Słownik symboli. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1990].
Krasnowolski 1905: Krasnowolski, Antoni. Methafors of Colloquial Speech. Part 1. Krakow: M. Arcta, 1905. [In Polish: Krasnowolski, Antoni. Przenośnie mowy potocznej. Cz. 1. Warszawa: M. Arcta, 1905.]
Krawczyk-Tyrpa 1987: Krawczyk-Tyrpa, Anna. Somatic Phraseology in Polish Dialects: Phraseological Relationships with Meanings Motivated by the Characteristics of Body Parts. Wroclaw: Ossolineum, 1987. [In Polish: Krawczyk-Tyrpa, Anna. Frazeologia somatyczna w gwarach polskich: związki frazeologiczne o znaczeniach motywowanych cechami części ciała. Wrocław: Ossolineum, 1987.]
Lakoff & Johnson 2020: Lakoff, George & Johnson Mark. Metaphors We Live By. Warsaw: Aletheia, 2020. [In Polish: Lakoff, George & Johnson Mark. Metafory w naszym życiu. Warszawa: Aletheia, 2020.]
Mackiewicz 2006: Mackiewicz, Jolanta. Linguistic Image of the Body: Sketches on the Topic. Gdansk University Press, 2006. [In Polish: Maćkiewicz, Jolanta. Językowy obraz ciała: szkice do tematu. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2006.]
Michow 2013: Michow, Elzbieta. Studies on the Somatic Phraseology of Polish and Bulgarian. Kielce: GlobalTranslator CUiT, 2013. [In Polish: Michow, Elżbieta. Studia nad frazeologią somatyczną języka polskiego i bułgarskiego. Kielce: GlobalTranslator CUiT, 2013.]
Nanova 2005: Nanova, Ani. Phraseological Dictionary of Synonyms in the Bulgarian Language. Sofia: Heyzal, 2005. [In Bulgarian: Нaнова, Ани. Фразеологичен синонимен речник на българския език. София: Хейзъл, 2005.]
Nicheva & Spasova-Mihaylova & Cholakova 1974: Nicheva, Keti & Spasova-Mihaylova, Siyka & Cholakova, Kristalina. Phraseological Dictionary of the Bulgarian Language. Vol. 1: А–N. Sofia: BAS Press, 1974. [In Bulgarian: Ничева, Кети & Спасова-Михайлова, Сийка & Чолакова, Кристалина. Фразеологичен речник на българския език. Т. 1: A–Н. София: БАН, 1974.]
Nicheva & Spasova-Mihaylova & Cholakova 1975: Nicheva, Keti & Spasova-Mihaylova, Siyka & Cholakova, Kristalina. Phraseological Dictionary of the Bulgarian Language. Vol. 2: O–YA. Sofia: BAS Press, 1975. [In Bulgarian: Ничева, Кети & Спасова-Михайлова, Сийка & Чолакова, Кристалина. Фразеологичен речник на българския език. Т. 2: О–Я. София: БАН, 1975.]
Pawlowska 1981: Pawlowska, Regina. “Meaning and Use of the Verb Think.” Polonica, vol. 7 (1981): 149–160. [In Polish: Pawłowska, Regina. „Znaczenie i użycie czasownika myśleć.” Polonica, t. 7 (1981): 149–160.]
Siekierska 1976: Siekierska, Katarzyna. “Phraseology Related to the Noun Head: A Historical Outline.” Prace Filologiczne, vol. 26 (1976): 181–199. [In Polish: Siekierska, Katarzyna. „Frazeologia związana z rzeczownikiem głowa: rys historyczny.” Prace Filologiczne, t. 26 (1976): 181–199.]
Skorupka 1985: Skorupka, Stanislaw. Phraseological Dictionary of the Polish Language. Vol. 1: A–P. Warsaw: Wiedza Powszechna, 1985. [In Polish: Skorupka, Stanisław. Słownik frazeologiczny języka polskiego. T. 1: A–P. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1985.]
Spaginska-Pruszak 2003: Spaginska-Pruszak, Agnieszka. Intellect in the Polish, Russian, and Croatian Phraseology: Among the Problems of the Linguistic Image of the World. Gdansk University Press, 2003. [In Polish: Spagińska-Pruszak, Agnieszka. Intelekt we frazeologii polskiej, rosyjskiej i chorwackiej: z problemów językowego obrazu świata. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2003.]
Tolstoy 1995: Tolstoy, Nikita I. “Up – Down.” In Tolstoy, Nikita I., ed., Тhe Slavic Antiquities. Ethnolinguistic Dictionary. Vol. 1 A–G: 345–346. Moscow: Mezddunarodnyye otnosheniya, 1995. [In Russian: Толстой, Никита И. „Верх – низ.“ В: Толстой, Никита И., ред. Славянские древности. Этнолингвистический словарь. Т. 1 А–Г: 345–346. Москва: Международные отношения, 1995.]
Wierzbicka 1975: Wierzbicka, Anna. “Reflections on Body Parts.” In Janus, Elzbieta, ed. Dictionary and Semantics: Semantic Definitions: 91–103. Wroclaw: Ossolineum, 1975. [In Polish: Wierzbicka, Anna. „Rozważania o częściach ciała.” W: Janus, Elżbieta, red. Słownik i semantyka: definicje semantyczne: 91–103. Wrocław: Ossolineum, 1975.]
Wrobel 1984: Wrobel, Henryk. “Vocabulary of Verbs.” In Grzegorczykowa, Renata & Laskowski, Roman & Wrobel, Henryk, eds. Contemporary Polish Grammar. Morphology: 467–506. Warsaw: PWN, 1984. [In Polish: Wróbel, Henryk. „Słowotwórstwo czasowników.” W: Grzegorczykowa, Renata & Laskowski, Roman & Wróbel, Henryk, red. Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia: 467–506. Warszawa: PWN, 1984.]
|CMP|
Article submitted / Zgłoszony do Redakcji: 27.11.2025 | Reviews completed / Proces recenzyjny zakończony: 17.12.2025 | Accepted for publication / Przyjęty do publikacji: 07.01.2026 | Screened with iThenticate
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/zcm.2026.15.156-170
Date of publication: 2026-03-18 16:53:08
Date of submission: 2025-11-27 22:55:39
Statistics
Indicators
Refbacks
- There are currently no refbacks.
Copyright (c) 2026 Joanna Mleczko

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.