Ograniczenie swobody umów i autonomii woli strony umowy ramowej oraz strony transakcji giełdowej na rynku energii i paliwa gazowego
Streszczenie w języku polskim
Obszarem podjętych rozważań są automatyzacja obrotu handlowego oraz publiczny obowiązek (tzw. obligo giełdowe) w zakresie sprzedaży energii elektrycznej i paliwa gazowego, unormowane w przepisach prawa energetycznego oraz z zakresu rynków kapitałowych (obejmujących giełdę i obrót instrumentami finansowymi). Ukształtowany przez praktykę handlową automatyzm, na przykładzie umów ramowych i wykonawczych, stwarza problem granic przypisania skutków prawnych oświadczenia woli. Z kolei sprzedaż za pośrednictwem giełdy towarowej wiąże się ze skomplikowanym układem stosunków kupna-sprzedaży, na podstawie skojarzonych transakcji giełdowych „zleceń” sprzedaży lub kupna i zawieranych za pośrednictwem giełdy wielopodmiotowych umów sprzedaży. Obie formy zawierania umów sprzedaży implikują zagadnienie ustalenia granic autonomii woli (czyli sytuacji) sprzedawcy w stosunkach cywilnoprawnych wobec drugiej strony lub innych stron stosunku zobowiązaniowego oraz w powiązaniu z publicznoprawnymi (normatywnymi, chodzi o mandatory law) lub prywatnoprawnymi (umownymi) obowiązkami każdej strony lub tylko niektórych stron tego stosunku. Administracyjnoprawny nakaz oraz prywatnoprawny (dobrowolnie przyjęty) obowiązek sprzedaży są źródłami delimitacji autonomii woli przedsiębiorcy, którego swoboda umów doznaje ograniczenia w zakresie decydowania o zawarciu umowy, wyboru kontrahenta oraz kształtowania treści umowy. Opracowanie zawiera analizę podstaw i przebiegu fazy wykonawczej realizacji umowy ramowej i tożsamo transakcji giełdowej, a tło stanowią generalne ograniczenia swobody umów energetycznych.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDF (English)Bibliografia
LITERATURE
Bogdanowicz P., Interes publiczny w prawie energetycznym Unii Europejskiej, Warszawa 2012.
Brzozowski A., Safjan M., Skowrońska-Bocian E., [in:] Zobowiązania. Zarys wykładu, ed. W. Czachórski, Warszawa 2009.
Domański D., Umowa ramowa (na tle prawa niektórych państw EWG i Polski), Warszawa 1989.
Fried J., Rechtliche Bewältigung des OTC-Handels, [in:] Handbuch Energiehandel, eds. H.P. Schwintowski, F. Scholz, A. Schuler, Berlin 2018.
Gersdorf R., Wragge D., Energiebörsen als Innovationstreiber – die Zukunft des Energiehandels im Spannungsfeld zwischen Digitalisierung und Regulierung, [in:] Realisierung Utility 4.0, vol. 1: Praxis der digitalen Energiewirtschaft von den Grundlagen bis zur Verteilung im Smart Grid, ed. O.D. Doleski, Wiesbaden 2020. https://doi.org/10.1007/978-3-658-25332-5_29
Härle P.A., Rechtliche Bewältigung des Handels an der EEX, [in:] Handbuch Energiehandel, eds. H.P. Schwintowski, F. Scholz, A. Schuler, Berlin 2018.
Izdebski H., Kulesza M., Administracja publiczna. Zagadnienia ogólne, Warszawa 2004.
Jakubowski S., Giełda i jej rola w gospodarce, [in:] Regulowana gospodarka rynkowa. Wybór materiałów do studiowania polityki gospodarczej, ed. U. Kalina-Prasznic, Kraków 2007.
Johannes C., Energieorientierte Losgrößen- und Reihenfolgeplanung bei zeitabhängigen Energiepreisen. Konzeption quantitativer Planungsmodelle zur Entscheidungsunterstützung, Wiesbaden 2020. https://doi.org/10.1007/978-3-658-30918-3
Katner W.J., Sprzedaż, [in:] System Prawa Prywatnego, vol. 7: Prawo zobowiązań – część szczegółowa, ed. J. Rajski, Warszawa 2018.
Kinelski G., Marketing w przedsiębiorstwie energetycznym – wybrane aspekty z perspektywy rynku polskiego, “Polityka Energetyczna” 2014, vol. 17(3).
Krajewski M., Zobowiązania powstające podczas zawierania umów, [in:] System Prawa Prywatnego, vol. 5: Prawo zobowiązań – część ogólna, ed. K. Osajda, Warszawa 2020.
Machnikowski P., Umowy, [in:] System Prawa Prywatnego, vol. 5: Prawo zobowiązań – część ogólna, ed. K. Osajda, Warszawa 2020.
Marszałek M., Swoboda działalności gospodarczej wytwórcy – sprzedawcy energii elektrycznej, Warszawa 2015.
Moczko D.M., Mitteilungspflichten der Teilnehmer des Energiegroßhandelsmarktes nach dem europäischen Recht, Frankfurt am Main 2020.
Müller B., Entflechtung und Deregulierung. Ein methodischer Vergleich, Berlin 2004. https://doi.org/10.3790/978-3-428-51465-6
Olejniczak A., O koncepcji umów ramowych, “Państwo i Prawo” 1990, no. 4.
Radwański Z., Wykładnia oświadczeń woli, [in:] System Prawa Prywatnego, vol. 2: Prawo cywilne – część ogólna, ed. Z. Radwański, Warszawa 2008.
Radwański Z., Zagadnienia ogólne czynności prawnych, [in:] System Prawa Prywatnego, vol. 2: Prawo cywilne – część ogólna, ed. Z. Radwański, Warszawa 2008.
Radwański Z., Zawarcie umowy, [in:] System Prawa Prywatnego, vol. 2: Prawo cywilne – część ogólna, ed. Z. Radwański, Warszawa 2008.
Radwański Z., Olejniczak A., Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 2020.
Romanowski M., Umowy dotyczące instrumentów pochodnych od papierów wartościowych, [in:] System Prawa Prywatnego, vol. 9: Prawo zobowiązań – umowy nienazwane, ed. W.J. Katner, Warszawa 2018.
Stankiewicz R., Podstawowe pojęcia teoretyczne w nauce prawa administracyjnego, [in:] Prawo administracyjne, eds. J. Jagielski, M. Wierzbowski, Warszawa 2020.
Steinwärder P., Der Smart Market als Aufgabe der Ordnungspolitik, [in:] Smart Market. Vom Smart Grid zum intelligenten Energiemarkt, eds. C. Aichele, O.D. Doleski, Wiesbaden 2014. https://doi.org/10.1007/978-3-658-02778-0_6
Stelmachowski A., Zarys teorii prawa cywilnego, Warszawa 1998.
Trzaskowski R., Granice swobody kształtowania treści i celu umów obligacyjnych: art. 3531 k.c., Kraków 2005.
Włodyka S., Stec M., Powiązania umów handlowych, [in:] Prawo umów handlowych, ed. M. Stec, vol. 5A, Warszawa 2020.
Wyrzykowski M., Pojęcie interesu społecznego w prawie administracyjnym, Warszawa 1986.
Zamasz K., Efektywność ekonomiczna przedsiębiorstwa energetycznego w warunkach wprowadzenia rynku mocy, Warszawa 2017.
Zerres T., Bürgerliches Recht. Allgemeiner Teil, Schuldrecht, Sachenrecht, Zivilprozessrecht, Berlin 2019. https://doi.org/10.1007/978-3-662-58460-6
Zimmermann J., Prawo administracyjne, Warszawa 2014.
LEGAL ACTS
Act of 23 April 1964 – Civil Code (consolidated text, Journal of Laws 2024, item 1061, as amended).
Act of 10 April 1997 – Energy Law (consolidated text, Journal of Laws 2024, item 266, as amended).
Act of 26 October 2000 on commodity exchange (consolidated text, Journal of Laws 2024, item 910, as amended).
Act of 29 July 2005 on trading in financial instruments (consolidated text, Journal of Laws 2024, item 722, as amended).
Act of 29 September 2022 amending the Energy Law and the Renewable Energy Sources Act (Journal of Laws 2022, item 2370).
Constitution of the Republic of Poland of 2 April 1997 (Journal of Laws 1997, no. 78, item 483, as amended).
Directive 2009/72/EC of the European Parliament and of the Council of 13 July 2009 concerning common rules for the internal market in electricity and repealing Directive 2003/54/EC (OJ L 211/55, 14.8.2009).
Directive 2009/73/EC of the European Parliament and of the Council of 13 July 2009 concerning common rules for the internal market in natural gas and repealing Directive 2003/55/EC (OJ L 211/94, 14.8.2009).
Directive (EU) 2019/944 of the European Parliament and of the Council of 5 June 2019 on common rules for the internal market for electricity and amending Directive 2012/27/EU (OJ L 158/125, 14.6.2019).
Directive (EU) 2024/1788 of the European Parliament and of the Council of 13 June 2024 on common rules for the internal markets for renewable gas, natural gas and hydrogen, amending Directive (EU) 2023/1791 and repealing Directive 2009/73/EC (OJ L 2024/1788, 15.7.2024).
Regulation of the Minister of Economy of 2 July 2010 on detailed conditions for the functioning of the gas system (consolidated text, Journal of Laws 2018, item 1158, as amended).
Regulation of the Minister of Economy of 22 March 2023 on detailed conditions for the functioning of the power system (Journal of Laws 2023, item 819).
TGE ACTS (2025)
Commodity Trading Rules of TGE.
Detailed Terms of Trading and Settlement for Electricity on the Day-Ahead Market.
Detailed Terms of Trading and Settlement for Electricity on the Intraday Market.
Detailed Terms of Trading and Settlement for Gas on the Day-Ahead and Intraday Markets.
Terms of Trading for Instruments Traded on a Commodity Forward Market with Physical Delivery of Electricity.
CASE LAW
Judgment of the Constitutional Tribunal of 31 March 2005, SK 26/02, OTK-A 2005, no. 3, item 29.
Judgment of the Constitutional Tribunal of 12 March 2007, K 54/05, OTK-A 2007, no. 3, item 25.
Judgment of the Constitutional Tribunal of 10 July 2007, K 37/04, OTK-A 2006, no. 7, item 79.
Judgment of the Voivodeship Administrative Court in Warsaw of 12 September 2008, V SA/Wa 943/08, LEX no. 470086.
Judgment of the Voivodeship Administrative Court in Warsaw of 3 August 2004, V SA 75/03, Lex Polonica no. 370990.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/sil.2025.34.5.385-405
Data publikacji: 2026-01-08 07:03:18
Data złożenia artykułu: 2022-08-15 10:29:36
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2026 Marcin Marszałek

Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.