Securitization of Historical Memory during the Russo-Ukrainian War

Abstract

Celem artykułu jest analiza polityki historycznej Ukrainy w czasie wojny w kontekście bezpieczeństwa narodowego. Ramy teoretyczne opierają się na koncepcji sekurytyzacji wypracowanej przez szkołę kopenhaską (Barry Buzan, Ole Wæver) oraz na koncepcji polityki bezpieczeństwa mnemonicznego (Politics of Mnemonical Security) Marii Mälksoo. Metodologia badań bazuje na podejściu transdyscyplinarnym oraz zasadach obiektywizmu, historyzmu i systemowości; wykorzystano metody analizy i syntezy, uogólniania i systematyzacji, a także metody porównawczo-historyczną, historyczno-typologiczną oraz problemowo-chronologiczną. Nowość badawcza polega na tym, że artykuł po raz pierwszy analizuje zjawisko sekurytyzacji pamięci w trakcie wojny rosyjsko-ukraińskiej na tle specyfiki krajobrazu pamięci w Europie Wschodniej i Środkowej, dokonuje analizy ustawodawstwa oraz przedstawia poglądy przedstawicieli władz Ukrainy na rolę historii w czasie wojny. Sekurytyzacja pamięci historycznej na Ukrainie rozpoczęła się po rosyjskiej agresji w 2014 r. i służy jako środek zapewnienia bezpieczeństwa narodowej narracji historycznej poprzez delegitymizację lub bezpośrednią kryminalizację narracji sowieckich i rosyjskich, uznawanych za zagrożenie dla państwa i społeczeństwa. Jej główną przyczyną jest nadużywanie przez władze rosyjskie „argumentów historycznych”, obejmujących m.in. negowanie istnienia narodu ukraińskiego i języka ukraińskiego, twierdzenia o Ukrainie jako „państwie upadłym” i państwie nazistowskim, a także koncepcje „ruskiego miru”, Noworosji oraz „podzielonego narodu rosyjskiego”. Sekurytyzacja jest wymuszoną i tymczasową polityką czasu wojny. W społeczeństwie demokratycznym i pluralistycznym pamięć narodowa nie może być formułowana odgórnie ani regulowana biurokratycznie. Po zakończeniu wojny pamięć historyczna powinna zostać desekurytyzowana, zdeweaponizowana i przywrócona do sfery partycypacji politycznej oraz debaty publicznej.