Katedra Historii Filozofii i Filozofii Porównawczej Instytutu Filozofii UMCS oraz czasopismo "Kultura i Wartości" zapraszają do udziału w międzynarodowej konferencji naukowej „Znaczenie filozofii Oświecenia w kulturze europejskiej”.

Data i miejsce konferencji: 11-12 grudnia 2026, Lublin, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej. Konferencja planowana w formie stacjonarnej, możliwy jest jednak również udział online (dotyczy przede wszystkim referatów zagranicznych). Języki konferencji: polski i angielski.   

Jest to kolejna edycja konferencji w ramach cyklu rozpoczętego w Lublinie w roku 2014.
Kolejne edycje konferencji odbywały się następnie w Toruniu, Krakowie, Lublinie, Poznaniu oraz ponownie w Lublinie i Toruniu.

Do udziału w konferencji zapraszamy filozofów zainteresowanych problematyką Oświecenia, a także
specjalistów z innych dyscyplin, którzy w swych badaniach koncentrują się zarówno bezpośrednio na tym okresie, jak i na jego konsekwencjach, kontynuacjach czy krytykach.

Tematem konferencji jest filozofia Oświecenia, jej źródła i kontynuacje, a także jej wpływ na kulturę w szerokim rozumieniu, zarówno pozytywny, jak i negatywny. Organizatorzy konferencji proponują, by przewodnim hasłem
tegorocznej edycji konferencji było ludzkie działanie – w różnych jego uwarunkowaniach, wymiarach, sensach i ocenach.

Proponowane zagadnienia:

• Rozum, namiętności, uczucia i interes jako motywy ludzkiego działania – spory o racjonalność działania oraz o źródła i uwarunkowania ludzkich decyzji.
• Wolność, determinizm i odpowiedzialność – problem wolnej woli, przyczynowych uwarunkowań działania oraz podstaw odpowiedzialności moralnej i prawnej.
• Autonomia jednostki i emancypacja ludzkiego działania – ideał samodzielnego podmiotu oraz wyzwalanie ludzkiej aktywności i sprawczości spod władzy tradycji, autorytetu i zastanych hierarchii.
• Moralność, religia i świeckie podstawy ludzkiego działania – autonomizacja etyki, prawo naturalne, uczucia moralne, użyteczność i szczęście oraz spory o religijne i pozareligijne uzasadnienia moralności.
• Szczęście, cnota, obowiązek i użyteczność jako cele i kryteria działania – przemiany koncepcji dobrego życia i moralnej oceny czynów w filozofii Oświecenia oraz jej źródłach i kontynuacjach.
• Jednostka, społeczeństwo i dobro wspólne – relacje między interesem własnym a dobrem społecznym, współpraca i konflikt, własność, wymiana oraz społeczne uwarunkowania działania.
• Działanie polityczne, wolność i prawa jednostki – obywatelstwo, umowa społeczna, władza i posłuszeństwo, tolerancja, prawa człowieka oraz prawo do buntu i zmiany istniejącego porządku.
• Wiedza, edukacja i doskonalenie człowieka jako podstawy racjonalnego działania – znaczenie poznania, nauki i wychowania dla kształtowania jednostki oraz reformowania społeczeństwa.
• Działanie, postęp i przemiany świata społecznego – możliwość świadomego reformowania prawa, instytucji i obyczajów, działanie indywidualne i zbiorowe oraz zamierzone i niezamierzone konsekwencje ludzkiej aktywności.
• Źródła, kontynuacje i krytyka oświeceniowych koncepcji działania – antyczne i nowożytne antecedencje oświeceniowej filozofii praktycznej oraz późniejsze reinterpretacje i krytyki ideałów autonomii, racjonalności i postępu.

Mile widziane będą również inne tematy. Jesteśmy zainteresowani wystąpieniami zarówno referującymi badania nad teoriami oświeceniowymi, jak i nad teoriami wcześniejszymi, stanowiącymi ich źródła czy inne punkty odniesienia.
 
Termin zgłaszania referatów upływa  20 listopada 2026 roku. Decyzja o przyjęciu abstraktu zostanie przekazana w terminie do 25 listopada 2026.
Prosimy o przesłanie tytułu wystąpienia wraz z abstraktem (400-500 słów) na adres: leszek.kopciuch@mail.umcs.pl Wszystkie przesłane abstrakty będą poddane recenzji. Dla uczestników stacjonarnych opłata konferencyjna wynosi 500 PLN i obejmuje koszt dwóch obiadów oraz uroczystej kolacji. Dla uczestników online udział w konferencji jest bezpłatny. Dane do wnoszenia opłat zostaną podane w terminie
późniejszym.

Komitet naukowy konferencji:
dr hab. Leszek Kopciuch, prof. UMCS, przewodniczący
dr hab. Tomasz Stefaniuk